DIT IS EEN PAGINA IN EVOLUTIE

Prompts die je kan gebruiken voor alle AI chatbots, zoals ChatGPT, Claude, Gemini, CoPilot, … Soms staat een voorkeur chatbot aangegeven.

Het belang van perfecte prompts is al sterk verminderd naarmate de AI modellen geavanceerder worden, maar ze bewijzen zeker nog hun nut.

Goede gewoontes

Prompting om hallucinaties te reduceren

Hou in je prompt (de opdracht die je geeft) zo veel mogelijk rekening met het volgende:

  • Heel duidelijke instructie van wat je wenst
  • Context: specifieke relevante info meegeven voor de opdracht
  • Voorbeelden: van wat je wenst te verkrijgen
  • Een rol opgeven: bv “je bent een ervaren genealoog“
  • Expliciete instructie “niets raden of verzinnen“
  • Beter kortere prompts dan hele lange
  • Max. “context window” niet overschrijden:
    • Geen te grote documenten toevoegen: opsplitsen over verschillende chats
    • Geen te lange conversaties voeren:
      • nieuwe chat starten voor nieuw onderwerp
      • Samenvatting vragen en daarmee een nieuwe chat starten. Bijvoorbeeld:
        “geef me een prompt waarmee ik met [x] verder kan gaan in een nieuwe sessie“.
        Dat zegt exact wat je wil en waarvoor je het wil gebruiken.

En vergeet niet, ga in conversatie na je eerste prompt. Een chatbot is niet “één vraag, één antwoord”. Je vraagt door, vraagt om verbeteringen, om het kritisch te bekijken, om het vanuit een ander standpunt te bekijken, …

Verantwoorde AI in genealogie

Zie craigen.org. Kort samengevat:

  • Nauwkeurigheid: Controleer de juistheid van de informatie aan de hand van andere bronnen.
  • Bekendmaking van gebruik van AI wanneer wezenlijke invloed op het creëren of wijzigen van werk.
  • Privacy: Neem redelijke maatregelen om privé-informatie te beschermen.
  • Vorming: Leer over AI om voordelen te maximaliseren en risico’s te minimaliseren.
  • Naleving van gebruiksvoorwaarden, auteursrecht,  …

Markdown

Het is geen vereiste, maar uitgebreide prompts worden vaak in Markdown formaat geschreven (zie bvb de transcriptietool hieronder), om er een leesbare structuur aan te geven. Net als de geheugen-, skill-, etc., bestanden van chatbots. Dat zijn bestanden met de extensie .md.

Bestanden toevoegen

Als je afbeeldingen als jpg of png bestanden kunt meegeven aan de AI, dan is dat beter dan PDF.
Idem voor tekst, daar gaat de voorkeur naar platte tekst (zoals .txt, .md, .html of .csv) in plaats van Word, Excel of PDF. PDF/Word/Excel moet namelijk eerst “ontcijferd” worden door de AI. Dat kost meer werk waardoor je sneller aan je gebruikslimiet zit. Platte tekst daarentegen kan meteen gelezen worden door de AI.

PDF: Er zijn andere (gratis en al dan niet online) tools dan AI om pdf naar afbeeldingen om te zetten, of om de tekst eruit te halen als platte tekst of Markdown. Kijk op mijn tools pagina of Google wat je juist wil doen. Daar hoef je geen AI voor te gebruiken.

Word: Tekst uit Word kan je gewoon selecteren (CTRL+A) en in kladblok in een .txt document plakken, of meteen plakken in de prompt van de chatbot. Alternatief kan je een Word document opslaan als HTML (een gestructureerd platte tekst formaat), via “Opslaan als”, dat maakt het meteen toegankelijk met behoud van de opmaak.

Excel: een Excel tabel kan je opslaan als een .csv bestand. Formules sla je daar niet mee op, maar dat heeft de AI meestal niet nodig.

Als je bepaalde bestanden voor meerdere chats of over langere tijd wil gebruiken, zet ze dan best in een “project”. Zo moet je het niet telkens opnieuw uploaden. Elke chatbot biedt zoiets aan. Denk aan een genealogisch rapport van je stamboom, een aantal documenten waarop je langer lopend onderzoek baseert, …. Je kan dan binnen dat project dan zoveel nieuwe chatsessies beginnen als je wil over die bestanden.

Chatbots

Paleograaf (transcriptie)

Eenvoudig

In het vet de concrete context van de akte, die moet je natuurlijk voor je eigen geval invullen.

Je bent een ervaren paleograaf voor 19de-eeuws schrift. Maak een nauwkeurige, letterlijke transcriptie met minimale fouten in letters en woorden. Vermeldt onzekerheden en extraheer gestructureerde genealogische gegevens. Dit is een geboorteakte uit Leuven in 1845.

Transcriptietool (Steve Little)

Gebaseerd op Steve’s OCR-HTR Transcription Tool v08

De context van het document voeg je toe tussen de <context> </context> tags.

\<PROMPT Transcriptietool\>
# Transcriptietool
Je bent een deskundige AI-assistent voor historische en archivistische transcriptie. Je missie is het produceren van nauwkeurige, letterlijke diplomatieke transcripties met een minimale character error rate (CER) en word error rate (WER), terwijl je transparant bent over onzekerheid en gestructureerde metadata extraheert.
-----
## Fase 1: Contextuele Setup
Controleer op een optioneel `<context>` blok geleverd door de gebruiker. Indien aanwezig, gebruik deze informatie om de interpretatie van onduidelijk handschrift, terminologie of documentstructuur te sturen.
```
<context>
</context>
```
-----
## Fase 2: Documentonderzoek

Voer een systematisch onderzoek uit alvorens te transcriberen:
1.  **Identificeer alle tekstgebieden** — hoofdtekst, marges, kopteksten, voetteksten, interlineaire toevoegingen.
2.  **Noteer speciale elementen** — stempels, zegels, gedrukte formulieren, handgeschreven toevoegingen.
3.  **Observeer variaties** — veranderingen in handschrift, inktkleur of schrijfinstrument.
4.  **Beoordeel de conditie** — algehele leesbaarheid, schade, vervaging of obstructie.
-----
## Fase 3: Transcriptie
Produceer een exacte, teken-voor-teken diplomatieke transcriptie. Werk regel voor regel, met behoud van:
  - **Alle originele spelling, grammatica, interpunctie en hoofdlettergebruik** — niet moderniseren of corrigeren.
  - **Originele regeleindes** — reproduceer exact zoals ze verschijnen.
  - **Afstand en inspringing** — behoud tabs, meerdere spaties en alineastructuur.
  - **Afkortingen** — transcripteer zoals geschreven; niet uitschrijven.

### Plaatsingsregels
  - **Invoegingen en marginalia**: Plaats waar de auteur dit aangeeft, wanneer de plaatsing duidelijk is. Indien onduidelijk, noteer de locatie met de juiste notatie.
  - **Uitsluiten**: Archiefstempels, depotkenmerken en referentienummers die duidelijk geen deel uitmaken van de originele tekst van de auteur (beschrijf deze in de Documentbeschrijving in plaats daarvan).

### Standaard Notatieset
Gebruik deze notaties consistent voor alle speciale gevallen:

| Situatie | Notatie | Voorbeeld |
|-----------|----------|---------|
| **Onleesbaar woord/frase** | `[onleesbaar]` | `...zeilde naar [onleesbaar] op...` |
| **Onzeker woord** | `[woord?]` | `...zeilde naar [Antwerpen?] op...` |
| **Meerdere interpretaties** | `[woord1/woord2?]` | `...naam was [Smit/Smidt?]...` |
| **Gedeeltelijke onleesbaarheid** | `[?]tie` of `gedeelt[elijk?]` | `...de conversa[tie?] over...` |
| **Doorgehaalde tekst** | `[doorhaald: tekst]` | `...mijn [doorhaald: eerste] tweede...` |
| **Interlineaire invoeging** | `{^ingevoegde tekst^}` | `...mijn tweede{^en laatste^} poging...` |
| **Margenotitie** | `[marge: tekst]` | `[marge: Zie pagina 4 voor details.]` |
| **Stempel** | `[stempel: BESCHRIJVING]` | `[stempel: ONTVANGEN 5 JAN 1922]` |
| **Zegel** | `[zegel: beschrijving]` | `[zegel: Rode was, wapenschild]` |
| **Handgeschreven op formulier** | `[hw: tekst]` | `Datum: [hw: 1 mei 1888]` |
| **Lege ruimte/veld** | `[leeg]` | `Naam getuige: [leeg]` |
| **Vervaagd maar leesbaar** | `[vervaagd: tekst]` | `[vervaagd: betaling ontvangen]` |
| **Vlekt/onduidelijk** | `[vlek: tekst?]` | `[vlek: handtekening?]` |
| **Gescheurd/beschadigd** | `[gescheurd]` of `[schade: beschrijving]` | `...het bedrag van [gescheurd] gulden...` |
| **Niet-tekstueel element** | `[afbeelding: beschrijving]` | `[afbeelding: Adelaar met gespreide vleugels]` |
-----
## Fase 4: Vereiste Outputstructuur
Je volledige antwoord moet deze exacte structuur volgen met **geen aanvullende conversationele tekst**.
### Deel A: Documentbeschrijving
Geef een beknopte beschrijving van de fysieke kenmerken en lay-out van het document.
```
<description>
[1-3 zinnen die beschrijven: documenttype, fysieke staat, lay-out, opmerkelijke kenmerken, eventuele uitgesloten archiefkenmerken]
</description>
```
### Deel B: Letterlijke Transcriptie
De volledige diplomatieke transcriptie met alle notaties toegepast.
```
<transcription>
[Volledige transcriptie hier, met behoud van alle regeleindes exact zoals ze verschijnen]
</transcription>
```
### Deel C: Gestructureerde Data Samenvatting
Extraheer belangrijke entiteiten in een tabel met kolommen voor wat relevant is, zoals namen, datums, plaatsen, organizaties, topics, ...
### Deel D: Transcriptienotities
Gestructureerde aantekeningen die uitdagingen, speciale kenmerken en overwegingen documenteren.
```
<notes>
**Rationale voor betrouwbaarheid**: [Leg de score Hoog/Medium/Laag uit op basis van leesbaarheid, schade, duidelijkheid van handschrift]
**Transcriptie-uitdagingen**: [Lijst met significante onzekerheden, systematische problemen of patronen in onleesbare tekst]
**Speciale kenmerken**: [Documenteer ongebruikelijke elementen, meerdere handen, correcties, unieke formattering]
**Privacyverklaring**: [Noteer eventuele gevoelige persoonlijke informatie, bijv. medische details, financiële gegevens — zonder de details te herhalen]
</notes>
```
### Deel E: Verificatieverklaring
Sluit af met deze exacte verklaring:
```
---
Deze transcriptie vertegenwoordigt een naar beste vermogen gemaakte diplomatieke weergave van het brondocument. Alle lezingen die gemarkeerd zijn met onzekerheidsnotaties ([?], [onleesbaar], enz.) moeten onafhankelijk worden geverifieerd aan de hand van het originele materiaal. Geëxtraheerde metadata weerspiegelen de interpretatie van de transcribent en kunnen een deskundige beoordeling vereisen.
```
-----
Deze transcriptie vertegenwoordigt een naar beste vermogen gemaakte diplomatieke weergave van het brondocument. Alle lezingen die gemarkeerd zijn met onzekerheidsnotaties ([?], [onleesbaar], enz.) moeten onafhankelijk worden geverifieerd aan de hand van het originele materiaal. Geëxtraheerde metadata weerspiegelen de interpretatie van de transcribent en kunnen een deskundige beoordeling vereisen.

Onderzoeksassistent

Eenvoudige assistentie

Je kan chatbots goed gebruiken om suggesties te geven bij genealogisch onderzoek, vooral als je niet weet hoe of waar je relevante informatie zou kunnen vinden. Gebruik dan het beste model, met redeneren en internet toegang.

ChatGPT is daar goed in, Gemini gaat ook, Claude is er minder voor aan te raden. [Dat is in april 2026]

GRA (Steve Little)

Een heel uitgebreide prompt die je op verschillende niveaus kan gebruiken is geschreven door Steve Little: The Genealogical Research Assistant (GRA). Deze prompt is gebaseerd op de Genealogical Proof Standard (GPS) van Elisabeth Shown Mills. Hij is in het Engels, maar dat maakt niet uit, je kan gerust je vraag in het Nederlands stellen.

De Genealogical Proof Standard (Genealogische Bewijsstandaard) geeft de 5 minimale vereisten waaraan een genealoog moet voldoen om betrouwbaar en geloofwaardig werk te produceren:

  1. Er is redelijk uitputtend onderzoek verricht.
  2. Elke feitelijke bewering is voorzien van een volledige en nauwkeurige bronvermelding.
  3. Het bewijsmateriaal is betrouwbaar en is vakkundig gecorreleerd en geïnterpreteerd.
  4. Eventueel tegenstrijdig bewijsmateriaal is opgelost.
  5. De conclusie is gegrond onderbouwd en coherent opgeschreven.

Elke bewijsvoering is onderhevig aan herwaardering wanneer er nieuw bewijsmateriaal aan het licht komt.

Familiefoto’s

Objectieve beschrijving

Objectief naar een foto kijken is altijd de eerste stap in een fotoanalyse. AI kan hierbij helpen, maar is zeker niet alwetend. Kijk ook zelf goed naar de foto, en controleer de beweringen van AI.

1. Onderzoek elk element op de foto, hoe klein ook.
- Personen: Leeftijd, geslacht, kleding, accessoires, houding, gebaren, blik, uitdrukking, identificerende kenmerken. Relaties die worden gesuggereerd door positionering, aanraking, overeenkomende kleding.
- Plaatsen: Omgeving, architectuur, landschap, vegetatie, weer, geografische aanwijzingen (borden, herkenningspunten, flora).
- Voorwerpen: Type, materiaal, staat, tijdperk, functie, markeringen.
- Symbolen: Identificeer en verklaar de betekenis (cultureel, religieus, institutioneel).
- Wat ontbreekt: Wat zou je verwachten dat ontbreekt of opzettelijk is weggelaten?

2. Transcribeer alle tekst woord voor woord — spelling, hoofdletters, leestekens en regeleinden blijven behouden. Inclusief randen, stempels, watermerken en filmmarkeringen.

3. Verzamel feiten in tabellen — alleen wat waarneembaar of afleidbaar is. Verzin niets.

Personen — kolommen: Aantal, Naam, Rol/Relatie, Leeftijd, Omschrijving, Betrouwbaarheid. 
Datums en locaties — kolommen: Datum/Periode, Locatie, Context, Bron in afbeelding, Betrouwbaarheid. 
Overige gegevens (titels, rangen, beroepen, organisaties, recordnummers, prijzen, metingen) — kolommen: Gegevenspunt, Waarde, Bron, Betrouwbaarheid.

Betrouwbaarheid: Hoog = ondubbelzinnig; Gemiddeld = gedeeltelijk/afgeleid; Laag = beste schatting.

Hierop kan je dan vervolgvragen stellen over wat je nog meer wil weten.

Lijntekening groepsfoto

Gemini.

Deze prompt is gebaseerd op een prompt van Steve Little: Fun Prompt Friday: Group Portrait Keys

Maak een zuivere zwart-wit lijntekening gebaseerd op de verstrekte foto. De afbeelding moet worden weergegeven als een minimalistische contourtekening zonder arcering, texturen of grijstinten—alleen zwarte lijnen op een witte achtergrond. Je voornaamste doel is om nauwkeurig de buitencontouren van elke afzonderlijke persoon op de foto te traceren, waarbij je ze van elkaar en van de achtergrond scheidt. Zorg ervoor dat de figuur van elke persoon duidelijk is afgebakend.

Je kan ook proberen om te nummeren, maar dat loopt niet altijd even goed. Best start je een nieuwe chat en upload de lijnekening.

Voeg aan deze lijntekening annotaties toe om een genummerde legende te maken. Wijs een uniek, opeenvolgend geheel getal (beginnend met '1') toe aan elke afzonderlijke figuur die in de tekening is omlijnd. Plaats elk nummer duidelijk binnen of direct naast het hoofd of de romp van de bijbehorende figuur. De nummers moeten leesbaar zijn, geschreven in een eenvoudig, helder lettertype, en mogen niet overlappen met de figuurcontouren of met andere nummers. Zorg ervoor dat elke persoon in de tekening één en slechts één nummer heeft, en dat elk nummer slechts één keer voorkomt, en dat de nummers elkaar logisch opvolgen van links naar rechts en van boven naar onder.

Als het niet meteen correct is kan het heel frustrerend zijn om het te laten corrigeren door de AI. Meestal lukt dat niet. Doe het dan gewoon met de hand in een tekenprogramma of in PowerPoint.

Agents

Een agent voert zelfstandig en naar eigen inzicht een taak uit die je hem geeft, zonder dat je verder instructies moet geven over hoe hij dat moet doen.

Agents kan je alleen gebruiken met een betalend abonnement.

Een agent in je webbrowser

Kosten-baten is een agent nog niet optimaal, je kan snel aan de limieten zitten. Ik experimenteer er wel eens mee om te zien wat ze al kunnen.

Snel werken ze niet, maar je kan ondertussen iets anders doen. Zo’n agent maakt telkens een schermafbeelding, zoekt uit wat er op staat (hij leest en interpreteert die afbeelding), ziet waar hij iets kan invullen of klikken dat voor zijn taak nuttig is en gaat zo verder, scherm per scherm.

Een waarschuwing vooraf: agents kunnen veel tokens verbruiken, zodat je snel aan je gebruikslimiet bent. Geef ze liefst zoveel mogelijk context en duidelijke aanwijzingen wat ze precies moeten doen. Anders gaan ze zelf zoeken hoe iets zou moeten gebeuren, en dat kan al eens heel lang duren of mislopen.

Ik gebruik de Claude in Chrome extensie, maar het zou ook moeten lukken met andere browser agents zoals Gemini in Chrome (nog niet in de EU) en de Cloud Browser via ChatGPT Work.

1. Scan van een akte opzoeken

Er zijn twee gratis websites die je daarvoor kunt gebruiken: Agatha.arch.be (Rijksarchief) en Familysearch.org (“de Mormonen”). Voor beide moet je je registreren (gratis) zodat je kan inloggen.

Voorwaarden (dat zijn dezelfde als je het zelf zou willen opzoeken):

  • Je moet de juiste gemeente kennen. En de juiste parochie als er meerdere zijn in een stad.
  • Je moet ongeveer de periode weten (hoe exacter hoe beter).

Ofwel ken je de exacte datum al, ofwel moet je die nog laten opzoeken.
In het Familysearch voorbeeld ken je nog geen exacte datum en laat je eerst in de klappers zoeken. In het Agatha voorbeeld ken je die wel.

Via Familysearch

Ga naar FamilySearch. Zorg dat je bent ingelogd. Best ga je zelf al eerst naar de pagina van de betreffende gemeente (via de Zoeken -> Catalogus) en dan naar de pagina met de Church records of Civil registration, naargelang wat je nodig hebt.

In het vet de concrete context van de akte, die moet je natuurlijk voor je eigen geval invullen.

Zoek op deze website de
doopakte van Cornelius Vermeiren ±1750–1755 in Puurs. Zijn ouders zijn Adrianus en Elisabeth van Nimmen.
Zoek hem eerst in de klappers, en gebruik de gegevens daaruit om de akte te vinden.
Zoek ook op naamvarianten van zowel voornaam als achternaam.
Als je hem niet vindt in de klappers stop dan met zoeken.

In dit voorbeeld staat de doop in de klapper onder Vermeeren Cornelis. Als je niets zegt over naamvarianten gaat hij die niet vinden.

Via Agatha

Ga naar Agatha. Zorg dat je bent ingelogd. Ga naar “Genealogische bronnen” en kies alvast “Parochieregisters” of “Burgerlijke stand”, naargelang van wat je nodig hebt.

In het vet de concrete context van de akte, die moet je natuurlijk voor je eigen geval invullen.

Zoek op deze website de doopakte van Judocus Blauwe in Izegem op 29 juni 1709. Hou rekening met naamvarianten bij je beoordeling.

Een agent op je PC

Claude Cowork en ChatGPT Work zijn programma’s die je op je PC installeert. Je kan er gewone chats mee houden zoals op hun respectievelijke websites, maar ze hebben meer functies en bieden ook agents aan voor werk op je computer, met je eigen bestanden en programma’s.

Dat kan bijzonder interessant zijn voor genealogen, de agent leest gewoon de bestanden op je schijf (geen zorgen, alleen in mappen waar je toestemming voor geeft) en kan zo je vragen beantwoorden of de bestanden verwerken of bewerken, en nieuwe bestanden aanmaken.

Losse vondsten ordenen

Iedere genealoog heeft wel een map vol losse vondsten, die je “ooit” wel eens gaat bekijken. Laat AI die map eens ordenen voor jou:

lees, transcribeer, inventariseer en organiseer de bestanden in deze map. Het zijn genealogische bestanden gerelateerd aan de familie Eyckerman.

Ik kreeg een document terug met een inventaris van alles wat in die map staat en, ongevraagd, aanbevelingen voor verder onderzoek. Zo kan je eindelijk aan die onderzoekspuntjes beginnen!

De aanbevelingen kan je uiteraard ook expliciet vragen in je prompt. Maar de geavanceerde modellen van vandaag leveren vaak sowieso meer dan je vraagt.

AI evoluties volgen?

Wat ik zelf volg:

AI & Genealogie

AI algemeen

Om algemeen op de hoogte te blijven van wat iedereen doet met AI, van nieuws over wetenschappelijk tot commercieel.

  • The Rundown AI, dagelijkse nieuwsbrief met wat er nieuw is in de AI wereld.
  • Ethan Mollick, wat je al kunt doen met AI.
  • Gary Marcus, een kritische stem.
  • Facebook groep: AI & AI Prompts for Entrepreneurs, uit nieuwsgierigheid naar hoe diverse (vooral Amerikaanse) ondernemers AI (willen) inzetten. Niet altijd even nuttig, laat je niet verleiden door de diverse wonderoplossingen en wonderprompts die sommigen daar aanbieden …

De foto’s uit mijn collectie zijn in principe niet te koop, maar een ernstig bod kan ik altijd in overweging nemen.