De kooldruk – een lijst van Belgische fotografen

2204r Schaffers

Kooldruk van Paul Lippens (10 jaar oud), door Nestor Schaffers uit Gent, 1887. (Eigen collectie)

Met Photographie inaltérable au charbon,  Photographie inaltérable, Photographie au charbon, Impression inaltérable au charbon, Procédé inaltérable, Procédé au charbon, Onvergankelijke photographie, … wordt doorgaans de kooldruk bedoeld.

Dat procedé geeft een afdruk met een mooie rijke zwartkleur en een brede waaier aan grijswaarden. De basis is gelatine met als pigment koolstof, vandaar het zwart. Andere pigmenten waren ook mogelijk, zo was een warme bruinachtige tint ook erg in trek. Er komt geen zilver aan te pas in tegenstelling tot de meeste andere afdrukprocedés.

De kooldruk is een zogenaamd “edel” afdrukprocedé, wat vooral verwijst naar de goede duurzaamheid en houdbaarheid: het beeld van een kooldruk veroudert niet, het blijft er uit zien zoals toen het pas gemaakt was (enkel de gelatinelaag kan soms barstjes gaan vertonen).

Dit in tegenstelling tot de albuminedruk die van ca. 1860 tot ca. 1890 algemeen gebruikt werd voor commerciële portret- en familiefoto’s. Van de albuminedruk was al vroeg geweten dat die eigenlijk niet goed bewaarde en al snel ging verbleken en vergelen.

Een praktisch uitvoerbare kooldruk werd al in 1864 uitgevonden maar – onder andere door ingewikkelde licentieprocedures – kwam het gebruik niet echt van de grond bij de studiofotografen. Bovendien was het een moeilijk, omslachtig en tijdrovend procedé.

Pas vanaf 1876  – nadat het eerste uitgebreide boek over kooldruk was uitgebracht[1] – en vooral in de jaren 1880, was de kooldruk een kwaliteitsvol, maar duurder, alternatief voor de albuminedruk. Kooldrukken zijn nooit in heel grote aantallen gemaakt, maar komen toch regelmatig voor in familiecollecties.

Over het algemeen dateren familiefoto’s in kooldruk dus van de periode 1876-1890. Vanaf ca. 1890 werden de kooldruk én de albuminedruk in de portretstudio’s al snel vervangen door de nieuwe daglichtpapieren (daglichtcollodiumzilverdruk en daglichtgelatinezilverdruk), die ook goed bewaarden, een hoge kwaliteit hadden en veel gemakkelijker waren om mee te werken.

Wie foto’s heeft die kooldrukken aantonen bij andere fotografen mag het graag laten weten in een reactie onderaan dit artikel, zo kan ik de lijst verder aanvullen.

Kooldrukfotografen in België

De fotografen die een licentie hadden voor de kooldruk waren allemaal actief in de periode 1876-1890. Hieronder een, ongetwijfeld onvolledige, lijst van Belgische fotografen die kooldrukken maakten of minstens au charbon vermeldden op hun cartes-de-visite of in advertenties.

Alleen vestigingsdata in hun kooldrukperiode werden opgenomen, sommige fotografen waren ook vroeger en/of later aan het werk op andere adressen.

De vestigingsdata komen uit de Directory of Photographers in Belgium[2] en uit Kortrijk voor de camera[3], tenzij anders aangegeven.

  1. Barras Victor, Rue de la Cathédrale 40/79/77 (1873-1897) en Passage Lemonnier 10-12 (1875-1900), Luik
  2. Beernaert Frères, Rue de la Vigne 16 (1872-1889), Gent
  3. Bevierre Prosper, Rue de la Montagne 3 (1869-1891), Charleroi
  4. Blampain Louis, (1873-1877), Chimay
  5. Brackelaire Théophile, Rue Roc Saint-Nicaise 17 (1868-1887), Tournai
  6. Brayer Louis Arthur, Place Malleberg (1873-1882), Brugge
  7. Byl P.J., Grand Place (1865-1876), Dendermonde
  8. D’Hoy Charles, Rue Courte du Jour 25 (1864-1890), Gent
  9. De Laetre Louis, Rue de la Cathédrale 7 (1878-1881), Rue Longue des Violettes 22 (1882-1888), Gent
  10. Deron François, Rue de la Madeleine (1857-1876), Brussel
  11. Descamps Palmer, Rue de la Lys (1865-1895), Kortrijk
  12. Despret Auguste, (1881-1896) Brussel, (1887) Ieper, (1870-1896) Nijvel.
  13. Dulluard Athanase, Rue des Tanneurs 35 (1881-1891), Antwerpen
  14. Géruzet Frères, Rue de l’Ecuyer 27bis (1866-1890), Brussel. Maakte al in 1873 kooldrukken.
  15. Ghémar Frères, Rue de l’Ecuyer 27 (1859-1890), Brussel
  16. Hallez Jules, Rue Grande 62 (1866-1894), Dinant. Eén van de eersten om kooldruk toe te passen in België.
  17. Hermans & Prignot, Place Malleberg 13 (1882-1891), Brugge
  18. Janssens E.-L., weduwe Semay, (1887-…), Aalst[4]
  19. Levaque Jérôme, Rue Neuve 72 (1878-1888), Brussel
  20. Melchers Robert, Place Verte 20 (1880-1887), Rue Montigny 6 (1888-1906), Charleroi
  21. Meeus-Verbeke Jean-François, Rue de la station 24 (1876-1889), Leuven
  22. Michel Fr., Place du Commerce 12 (ca. 1880-1884), Gent
  23. Morren Prosper, Rue de Namur 73 (1874-1880) en 20 (1880-1894), Leuven. Photographie inalterable op achterzijde, voorlopig geen echt voorbeeld van gezien.
  24. Morren Prosper, Rue Sainte-Catherine, 54 (1890 – 1893) Mechelen. Briefhoofd uit 1892 vermeld Photographie inalterable (met dank aan Stadsarchief Mechelen).
  25. Nys Edward, Rue Palfijn 3 (ca1880-1882), Boulevard du Midi (1882-na1905), Kortrijk
  26. Raynaud Georges, Rue Rempart Sainte-Catherine 23 (1880-1900), Antwerpen
  27. Sacré-Smits Achille, Place du Commerce 12 (1884-1898), Gent
  28. Sacré Edmond, Rue des Douzes Chambres (1877-1891), Gent
  29. Schaffers Nestor, Rue Guinard 9 (1878-1896), Gent
  30. Sturm A., (1865-1895), Lokeren
  31. Thiel Charles, Place Sainte-Gudule 14 (1881-1883), Rue van Artevelde 88 (1883-1896), Brussel
  32. Van Loo-Smet Charles, Rue Longue des Violettes 76 (1885-1887), Rue de Flandre 56 (1888-1890), Gent
  33. Verryck-Fleetwood Antoni, Place de Meir 89 (1875-1876), Place de Meir 81 (1877-1880), Antwerpen
  34. Waldack Charles, Quai des Moines 8 (1873-1878), Gent
  35. Wante Constant, Rue Haute 64 (1873-1880), Gent

 

[1] Liébert Alphonse. (1876). La photographie au charbon mise à la portée de tous : nouveau procédé d’impression inaltérable. Parijs. Digitaal beschikbaar in de Franse digitale bibliotheek Gallica (http://gallica.bnf.fr).
[2] S. JOSEPH e.a., Directory of Photographers in Belgium, 1839-1905, Museum voor Fotografie, Antwerpen, 1997.
[3] P. De Paepe & F. De Potter, Kortrijk voor de camera, Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk, Kortrijk, 2013.
[4] Advertentie van fotograaf Janssens-Semay in Den Denderbode, 17-07-1887, p. 3-4, Aalst. Via Digitale Krantenarchief – D.A.D.D. vzw / Stadsarchief Aalst. Janssens (of Semay) staat niet in de Directory of Photographers in Belgium.

 

Inschrijven op deze blog

Blijf op de hoogte van nieuwe berichten, publicaties en lezingen.



2 reacties

  1. Alex Bondroit schreef:

    Dag Peter,

    in Gent ook:
    C. Van Loo-Smet (C.=Charles) Rue Longue des Violettes 76, (1885-1887) geen vermelding op CDV.
    Rue de Flandre, 56, (1888-1890) ‘charbon Inaltérable op CDV.
    Rue de Flandre, 76, 1903 en/of later, Procédé Inalterable op CDV.

    dateringen overgenomen van Directory op basis van adresgegevens.

    mvg,

    alex bondroit.

    • Peter Eyckerman schreef:

      Bedankt Alex!
      Ik heb ze toegevoegd. Van rue de Flandre 74 (1891-1903) heb ik er ook verschillende met Procédé inalterable, maar dat zijn geen kooldrukken. In de jaren 1890 zie je die vermelding wel meer, maar dan bedoelen ze de nieuwe daglichtprocédés zoals daglichtcollodiumzilverdruk en daglichtgelatinezilverdruk, die ook van goede kwaliteit zijn.
      vriendelijke groeten,
      Peter

Schrijf hier uw mening of uw opmerkingen: