Hoeveel kostte een bezoek aan de fotograaf in de 19de eeuw eigenlijk?

Tijdens mijn lezingen over het dateren en identificeren van oude foto’s vertel ik dat een bezoek aan de fotograaf duur was. Regelmatig stelt dan iemand de vraag hoeveel dat dan wel kostte. Wat is duur?

De foto’s die toen gemaakt werden waren voornamelijk carte-de-visite foto’s, ze werden enkel per dozijn en soms per half dozijn verkocht. Een gemiddelde arbeider in de 19de eeuw moest al gauw enkele dagen werken voor een set van 12 foto’s.

Bronnenonderzoek

Omdat fotografen vaak adverteerden in kranten komen die als eerste bron in aanmerking, een tweede bron is de opdruk op de achterzijde van de cartes-de-visite.

In Vlaanderen zijn een klein aantal gedigitaliseerde krantendatabanken online beschikbaar. Je vindt ze via de Vlaamse Erfgoedbibiliotheek en via Abraham.

Ik gebruikte drie West-Vlaamse, twee Oost-Vlaamse en twee Antwerpse krantendatabanken:

Ik vond er verschillende advertenties met prijzen, enkele voorbeelden (klik om te vergroten):

Ieper 1862 Geruzet - Le Propagateur (1818-1871) 25 oktober 1862 pagina 4 (4-4)

Le Propagateur, 1862 Ieper. Min. 12 fr. voor 12. Vrouwen en kinderen 16 fr.

Aalst 1863 Van De Meersche - Den denderbode, 05071863; p. 3-4

Den Denderbode, Aalst, 1863. 10 fr. voor 12 en 6 fr. voor 6.

Den denderbode, 1887.

Den Denderbode, Aalst, 1887. Min. 7 fr. voor 12 en 4 fr. voor 6.

Den denderbode, 1889.

Den Denderbode, Aalst, 1889. Min. 5 fr. voor 12 en 3 fr. voor 6.

Poperinge 1913 Beauprez - De Poperinghenaar (1904-1914,1919-1944) 13 juli 1913 pagina 3 (3-3)

De Poperinghenaar, Poperinge, 1913. familieportretten vanaf 1 fr.

 

In mijn collectie cartes-de-visite (CDV) vond ik ook kaarten waarop prijzen vermeld werden. Maar dat was zeker geen algemeen gebruik. Slechts enkele fotografen deden het, zoals Levaque en de gerelateerde fotografenfamilies De Trez-Deton-Cornand op foto’s uit de jaren 1880 (klik om te vergroten):

Levaque1880Cornand 1880 De Trez 1870 2 De Trez 1880 Deton-Cornand 1880 Gonthier-Cornand begin 1880

 

De prijzen

De minimumprijzen voor een set van 12 CDV lagen grosso modo tussen 5 en 10 Belgische Frank (0,12-0,25 €). Gerenommeerde kwaliteitsfotografen waren duurder en er waren ook goedkopere fotografen van mindere kwaliteit.

Je kan die prijzen natuurlijk niet vergelijken met onze huidige prijzen. Daarom een vergelijking met de toenmalige lonen:

Grootteorde van een arbeidersdagloon

DecenniumBEF
18602
18702,5
18803
18901,6-4
19005

De tabel geeft een indicatie voor de daglonen van mannen. Vrouwen verdienden beduidend minder. De hoogste lonen zijn van industriearbeiders, de laagste van landarbeiders. Het Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis was o.a. een bron van interessante artikels. [zie voetnoten 1,2,3,4,5,6]

Nu kunnen we de prijs van een dozijn cartes-de-visite uitdrukken in daglonen:

Hoeveel kostte een CDV, uitgedrukt in arbeidersdaglonen?

Decenniumdaglonen
18603 tot 6
18801,5 tot 3
18901,5 tot 3
19001 tot 2,5

Het blijven uiteraard grove benaderingen, maar het is duidelijk dat foto’s duur tot heel duur waren voor gewone mensen. In de praktijk moesten van dat dagloon natuurlijk ook alle kosten van voeding, verwarming, huur, e.d.  betaald worden. Je ziet ook een dalende trend die verklaart waarom de CDV bij ons pas echt populair kon worden vanaf de eeuwwisseling.

De prijzen van foto’s daalden op zich niet zoveel in de loop van de decennia, de topprijs ging van 12 fr. in de jaren 1860 naar 10 fr. in de jaren 1900. Vanaf de jaren 1880 bleven de goedkoopste cdv verkrijgbaar voor 3 à 3,50 fr. Maar de daglonen stegen wel, waardoor toch meer en meer mensen zich foto’s konden veroorloven.

Het valt op dat in Antwerpen, een grote stad met veel concurrentie, de prijzen beduidend lager zijn.

Overzicht van de gegevens

Hieronder de volledige reeks gevonden prijzen (je kan de tabel sorteren door op de hoofdingen te klikken). Vreemd genoeg vond ik in geen enkele krant prijzen uit de jaren 1870.

Vond je dit artikel interessant? Heb je zelf nog 19de eeuwse prijzen van fotografen? Laat het weten met een reactie onderaan dit artikel of deel het op Facebook of Twitter.

Prijzen van cartes-de-visite

decenniumtypeprijs Bfr.plaatsjaarfotograafbron
186012 CDV10Aalst1863Van De MeerscheDen Denderbode 05/07/1863
186012 CDV heeren12Ieper1862GeruzetDe Toekomst 26/10/1862 p. 4
186012 CDV damen en kinders16Ieper1862GeruzetDe Toekomst 26/10/1862 p. 4
186012 CDV6Sint-Niklaas1864Van Der VichtDe Klok van het Land van Waes 20/11/1864
186012 CDV6Brussel186?DupontCDV opdruk
186012 CDV12Oostende1867DaveluyL'Echo d'Ostende 08/09/1867
186012 CDV6Brussel1869MoriauDirectory of Photographers in Belgium
187012 CDV + 1 Kabinetkaart12Antwerpen1873Verryck-FleetwoodNieuwsblad van Geel 29/11/1873
187012 CDV + 1 Kabinetkaart14Antwerpen1874Verryck-FleetwoodNieuwsblad van Geel 19/12/1874
187012 CDV3.60Brussel1878Maison des Sept Artistes (Vander Eycken)CDV opdruk
188012 CDV geëmailleerd6.50Gent188?CornandCDV opdruk
188012 CDV ordinaires3.50Antwerpen188?De TrezCDV opdruk
188012 CDV geëmailleerd6.50Antwerpen188?De TrezCDV opdruk
188012 CDV geëmailleerd8Brussel188?LevaqueCDV opdruk
188012 CDV4Brussel188?LevaqueCDV opdruk
188012 CDV6.50Charleroi, Mons188?Deton-CornandCDV opdruk
188012 CDV geëmailleerd6.50Luik188?Gonthier-CornandCDV opdruk
188012 CDV geëmailleerd6Luik188?StrausCDV opdruk
188012 CDV3Luik188?StrausCDV opdruk
188012 CDV onveranderlijk8Geel1880DoisenNieuwsblad van Geel 09/10/1880
188012 CDV ordinaires7Aalst1887Janssens-SemayDen Denderbode 17/07/1887 p. 3
188012 CDV au charbon9Aalst1887Janssens-SemayDen Denderbode 17/07/1887 p. 3
188012 CDV8Aalst1888JacobsDen Denderbode 17/05/1888 p. 3
188012 CDV gesatineerd of geëmailleerd6.50Gent1888De TrezGazette van Lokeren 09/12/1888
188012 CDV gesatineerd5Aalst1889JacobsDen Denderbode 28/03/1889 p. 3
188012 CDV geëmailleerd6.50Aalst1889JacobsDen Denderbode 28/03/1889 p. 3
189012 CDV10Oostende1890DaveluyL'Echo d'Ostende 26/06/1890
189012 CDV zo./ma./do. korting10Kortrijk1891Ruys-MorelGazette van Kortrijk 21/05/1891
189012 CDV7Geel1891SledsensGazet van Mol 10/10/1891
189012 CDV7Kortrijk1892Caullet-BogaertGazette van Kortrijk 14/01/1892
189012 CDV dec./jan. korting8Kortrijk1893Ruys-MorelGazette van Kortrijk 22/01/1893
189012 CDV ovales3Kortrijk1893Vanden HummelL'echo de Courtrai 22/10/18931
189012 CDV dégradées7Kortrijk1893Vanden HummelL'echo de Courtrai 22/10/18931
189012 CDV communicantenkorting8Kortrijk1894Ruys-MorelGazette van Kortrijk 15/03/1894
189012 CDV3.50Antwerpen1895De Trez-SimonGazet van Antwerpen 07/06/1895
189012 CDV3Antwerpen1896De Trez-SimonGazet van Antwerpen 19/04/1896
189012 CDV8Kortrijk1896JanssenGazette van Kortrijk 02/08/1896
189012 CDV5.50Wetteren1896RomensDen Denderbode 12/04/1896 p. 3
189012 CDV8Ieper1897Antony-PermekeJournal d’Ypres 01/09/1897 p. 3
189012 CDV6.50Charleroi, Mons1897Deton-CornandCDV opdruk
189012 CDV5Temse1898Van der BiestGazette van Temsche 30/01/1898
189012 CDV3.50Antwerpen1898PrevotGazet van Antwerpen 01/05/1898
189012 CDV5Aalst1899BuyleDen Denderbode 03/09/1899 p. 3
189012 CDV6.50Lokeren1899De RudderGazette van Lokeren 16/04/1899
189012 CDV2.50Antwerpen1899PrevotGazet van Antwerpen 22/04/1899
189012 CDV2.50Antwerpen1899KoekkoekGazet van Antwerpen 11/05/1899
190012 CDV5Aalst1900BuyleDen Denderbode 06/09/1900 p. 3
190012 CDV8Kortrijk1902Ruys-MorelGazette van Kortrijk 26/01/1902
190012 CDV12Kortrijk1902Ruys-MorelGazette van Kortrijk 26/01/1902
190012 CDV geëmailleerd en gebombeerd6.50Charleroi1902Deton-CornandCDV opdruk
190012 CDV8Ieper1905Antony-PermekeJournal d’Ypres 07/06/1905 p. 4
190012 CDV8Ieper1906Antony-PermekeNieuwsblad van Yperen 15/09/1906 p. 4
190012 CDV3Oostende1906LebonLe Carillon 19/06/1906 p. 4

 

Bronnen

[1] Cobbaert Tom. L’ouvrier Gantoise. 2002. 1ste licentie UGent.

[2] Coppejans-Desmedt Hilde. Het Land van Waas in de XIXde eeuw Van “autarkische” regio naar geïntegreerd Belgisch gewest. In Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis, 1977 1-2.

[3] Bruyneel Tineke. Historische situering en analyse van politieke aspecten in het oeuvre van de negentiende-eeuwse Gentse volkszanger Karel Waeri. 2002. Scriptie Licentiaat in de Geschiedenis. Universiteit Gent

[4] ODIS databank intermediare structuren in Vlaanderen 19e-20e eeuw. Havenarbeidersbond 1904-1977. Geraadpleegd 7-12-2014.

[5] LOKSTAT historische databank van lokale statistieken. Census 1900. Landbouwtelling 1895. Universiteit Gent. Geraadpleegd 7-12-2014.

[6] Roels Leen. “In Belgium, women do all the work.” De arbeid van vrouwen in de Luikse mijnen, negentiende-begin twintigste eeuw. In Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis 2008 1-2.

 

 

Inschrijven op deze blog

Blijf op de hoogte van nieuwe berichten, publicaties en lezingen.



2 reacties

  1. Lisa schreef:

    Heel interessant artikel!

  2. Jean Claude ANDERES schreef:

    Bonjour,
    Avez vous des photos anciennes, des CDV, de l’ile de La Réunion ou Ile Maurice à vendre ??
    D’HASTREL, C. AZEMA, BEREBGER, BIDACHE, BRITTER, CHAMBAY, CHAMBAY & LECORGNE, CHRIST, CUDENET & SANGLIER, CUDENET, ESPARON, EYCKERMANS, FATRAS, LACOMBE, LAZARE, LECORGNE, LE CORNEY, LOURMEAU, MAGNAN de BELLEVUE,
    MOCO, MOCO & CHAMBAY, QUICLET, RAMBERT, ROUSSIN, CH. SAUNIER, SAUNIER & BRITTER, SAUNIER & MOCO ….
    Faire offre
    amitié JC

Schrijf hier uw mening of uw opmerkingen: