Hoeveel kostte een bezoek aan de fotograaf in de 19de eeuw eigenlijk?

Tijdens mijn lezingen over het dateren en identificeren van oude foto’s vertel ik dat een bezoek aan de fotograaf duur was. Regelmatig stelt dan iemand de vraag hoeveel dat dan wel kostte. Wat is duur?

De foto’s die toen gemaakt werden waren voornamelijk carte-de-visite foto’s, ze werden enkel per dozijn en soms per half dozijn verkocht. Een gemiddelde arbeider in de 19de eeuw moest al gauw enkele dagen werken voor een set van 12 foto’s.

Bronnenonderzoek

Omdat fotografen vaak adverteerden in kranten komen die als eerste bron in aanmerking, een tweede bron is de opdruk op de achterzijde van de cartes-de-visite.

In Vlaanderen zijn een klein aantal gedigitaliseerde krantendatabanken online beschikbaar. Je vindt ze via de Vlaamse Erfgoedbibiliotheek en via Abraham.

Ik gebruikte drie West-Vlaamse, twee Oost-Vlaamse en twee Antwerpse krantendatabanken:

Ik vond er verschillende advertenties met prijzen, enkele voorbeelden (klik om te vergroten):

Ieper 1862 Geruzet - Le Propagateur (1818-1871) 25 oktober 1862 pagina 4 (4-4)

Le Propagateur, 1862 Ieper. Min. 12 fr. voor 12. Vrouwen en kinderen 16 fr.

Aalst 1863 Van De Meersche - Den denderbode, 05071863; p. 3-4

Den Denderbode, Aalst, 1863. 10 fr. voor 12 en 6 fr. voor 6.

Den denderbode, 1887.

Den Denderbode, Aalst, 1887. Min. 7 fr. voor 12 en 4 fr. voor 6.

Den denderbode, 1889.

Den Denderbode, Aalst, 1889. Min. 5 fr. voor 12 en 3 fr. voor 6.

Poperinge 1913 Beauprez - De Poperinghenaar (1904-1914,1919-1944) 13 juli 1913 pagina 3 (3-3)

De Poperinghenaar, Poperinge, 1913. familieportretten vanaf 1 fr.

 

In mijn collectie cartes-de-visite (CDV) vond ik ook kaarten waarop prijzen vermeld werden. Maar dat was zeker geen algemeen gebruik. Slechts enkele fotografen deden het, zoals Levaque en de gerelateerde fotografenfamilies De Trez-Deton-Cornand op foto’s uit de jaren 1880 (klik om te vergroten):

Levaque1880Cornand 1880 De Trez 1870 2 De Trez 1880 Deton-Cornand 1880 Gonthier-Cornand begin 1880

 

De prijzen

De minimumprijzen voor een set van 12 CDV lagen grosso modo tussen 5 en 10 Belgische Frank (0,12-0,25 €). Gerenommeerde kwaliteitsfotografen waren duurder en er waren ook goedkopere fotografen van mindere kwaliteit.

Je kan die prijzen natuurlijk niet vergelijken met onze huidige prijzen. Daarom een vergelijking met de toenmalige lonen:

Grootteorde van het dagloon van een arbeider
Decennium BEF
1860 2
1870 2,5
1880 3
1890 1,6-4
1900 5

De tabel geeft een indicatie voor de daglonen van mannen. Vrouwen verdienden beduidend minder. De hoogste lonen zijn van industriearbeiders, de laagste van landarbeiders. Het Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis was o.a. een bron van interessante artikels. [zie voetnoten 1,2,3,4,5,6]

Nu kunnen we de prijs van een dozijn cartes-de-visite uitdrukken in daglonen:

Prijs van dozijn cdv in daglonen
Decennium daglonen
1860 3 tot 6
1880 1,5 tot 3
1890 1,5 tot 3
1900 1 tot 2,5

Het blijven uiteraard grove benaderingen, maar het is duidelijk dat foto’s duur tot heel duur waren voor gewone mensen. In de praktijk moesten van dat dagloon natuurlijk ook alle kosten van voeding, verwarming, huur, e.d.  betaald worden. Je ziet ook een dalende trend die verklaart waarom de CDV bij ons pas echt populair kon worden vanaf de eeuwwisseling.

De prijzen van foto’s daalden op zich niet zoveel in de loop van de decennia, de topprijs ging van 12 fr. in de jaren 1860 naar 10 fr. in de jaren 1900. Vanaf de jaren 1880 bleven de goedkoopste cdv verkrijgbaar voor 3 à 3,50 fr. Maar de daglonen stegen wel, waardoor toch meer en meer mensen zich foto’s konden veroorloven.

Het valt op dat in Antwerpen, een grote stad met veel concurrentie, de prijzen beduidend lager zijn.

Overzicht van de gegevens

Hieronder de volledige reeks gevonden prijzen (je kan de tabel sorteren door op de hoofdingen te klikken). Vreemd genoeg vond ik in geen enkele krant prijzen uit de jaren 1870.

Vond je dit artikel interessant? Heb je zelf nog 19de eeuwse prijzen van fotografen? Laat het weten met een reactie onderaan dit artikel of deel het op Facebook of Twitter.

Prijzentabel
decennium type prijs Bfr. plaats jaar fotograaf bron
1860 12 CDV 10 Aalst 1863 Van De Meersche Den Denderbode 05/07/1863
1860 12 CDV heeren 12 Ieper 1862 Geruzet De Toekomst 26/10/1862 p. 4
1860 12 CDV damen en kinders 16 Ieper 1862 Geruzet De Toekomst 26/10/1862 p. 4
1860 12 CDV 6 Sint-Niklaas 1864 Van Der Vicht De Klok van het Land van Waes 20/11/1864
1860 12 CDV 6 Brussel 186? Dupont CDV opdruk
1860 12 CDV 12 Oostende 1867 Daveluy L'Echo d'Ostende 08/09/1867
1860 12 CDV 6 Brussel 1869 Moriau Directory of Photographers in Belgium
1870 12 CDV + 1 Kabinetkaart 12 Antwerpen 1873 Verryck-Fleetwood Nieuwsblad van Geel 29/11/1873
1870 12 CDV + 1 Kabinetkaart 14 Antwerpen 1874 Verryck-Fleetwood Nieuwsblad van Geel 19/12/1874
1870 12 CDV 3.60 Brussel 1878 Maison des Sept Artistes (Vander Eycken) CDV opdruk
1880 12 CDV geëmailleerd 6.50 Gent 188? Cornand CDV opdruk
1880 12 CDV ordinaires 3.50 Antwerpen 188? De Trez CDV opdruk
1880 12 CDV geëmailleerd 6.50 Antwerpen 188? De Trez CDV opdruk
1880 12 CDV geëmailleerd 8 Brussel 188? Levaque CDV opdruk
1880 12 CDV 4 Brussel 188? Levaque CDV opdruk
1880 12 CDV 6.50 Charleroi, Mons 188? Deton-Cornand CDV opdruk
1880 12 CDV geëmailleerd 6.50 Luik 188? Gonthier-Cornand CDV opdruk
1880 12 CDV geëmailleerd 6 Luik 188? Straus CDV opdruk
1880 12 CDV 3 Luik 188? Straus CDV opdruk
1880 12 CDV onveranderlijk 8 Geel 1880 Doisen Nieuwsblad van Geel 09/10/1880
1880 12 CDV ordinaires 7 Aalst 1887 Janssens-Semay Den Denderbode 17/07/1887 p. 3
1880 12 CDV au charbon 9 Aalst 1887 Janssens-Semay Den Denderbode 17/07/1887 p. 3
1880 12 CDV 8 Aalst 1888 Jacobs Den Denderbode 17/05/1888 p. 3
1880 12 CDV gesatineerd of geëmailleerd 6.50 Gent 1888 De Trez Gazette van Lokeren 09/12/1888
1880 12 CDV gesatineerd 5 Aalst 1889 Jacobs Den Denderbode 28/03/1889 p. 3
1880 12 CDV geëmailleerd 6.50 Aalst 1889 Jacobs Den Denderbode 28/03/1889 p. 3
1890 12 CDV 10 Oostende 1890 Daveluy L'Echo d'Ostende 26/06/1890
1890 12 CDV zo./ma./do. korting 10 Kortrijk 1891 Ruys-Morel Gazette van Kortrijk 21/05/1891
1890 12 CDV 7 Geel 1891 Sledsens Gazet van Mol 10/10/1891
1890 12 CDV 7 Kortrijk 1892 Caullet-Bogaert Gazette van Kortrijk 14/01/1892
1890 12 CDV dec./jan. korting 8 Kortrijk 1893 Ruys-Morel Gazette van Kortrijk 22/01/1893
1890 12 CDV ovales 3 Kortrijk 1893 Vanden Hummel L'echo de Courtrai 22/10/18931
1890 12 CDV dégradées 7 Kortrijk 1893 Vanden Hummel L'echo de Courtrai 22/10/18931
1890 12 CDV communicantenkorting 8 Kortrijk 1894 Ruys-Morel Gazette van Kortrijk 15/03/1894
1890 12 CDV 3.50 Antwerpen 1895 De Trez-Simon Gazet van Antwerpen 07/06/1895
1890 12 CDV 3 Antwerpen 1896 De Trez-Simon Gazet van Antwerpen 19/04/1896
1890 12 CDV 8 Kortrijk 1896 Janssen Gazette van Kortrijk 02/08/1896
1890 12 CDV 5.50 Wetteren 1896 Romens Den Denderbode 12/04/1896 p. 3
1890 12 CDV 8 Ieper 1897 Antony-Permeke Journal d’Ypres 01/09/1897 p. 3
1890 12 CDV 6.50 Charleroi, Mons 1897 Deton-Cornand CDV opdruk
1890 12 CDV 5 Temse 1898 Van der Biest Gazette van Temsche 30/01/1898
1890 12 CDV 3.50 Antwerpen 1898 Prevot Gazet van Antwerpen 01/05/1898
1890 12 CDV 5 Aalst 1899 Buyle Den Denderbode 03/09/1899 p. 3
1890 12 CDV 6.50 Lokeren 1899 De Rudder Gazette van Lokeren 16/04/1899
1890 12 CDV 2.50 Antwerpen 1899 Prevot Gazet van Antwerpen 22/04/1899
1890 12 CDV 2.50 Antwerpen 1899 Koekkoek Gazet van Antwerpen 11/05/1899
1900 12 CDV 5 Aalst 1900 Buyle Den Denderbode 06/09/1900 p. 3
1900 12 CDV 8 Kortrijk 1902 Ruys-Morel Gazette van Kortrijk 26/01/1902
1900 12 CDV 12 Kortrijk 1902 Ruys-Morel Gazette van Kortrijk 26/01/1902
1900 12 CDV geëmailleerd en gebombeerd 6.50 Charleroi 1902 Deton-Cornand CDV opdruk
1900 12 CDV 8 Ieper 1905 Antony-Permeke Journal d’Ypres 07/06/1905 p. 4
1900 12 CDV 8 Ieper 1906 Antony-Permeke Nieuwsblad van Yperen 15/09/1906 p. 4
1900 12 CDV 3 Oostende 1906 Lebon Le Carillon 19/06/1906 p. 4

 

Bronnen

[1] Cobbaert Tom. L’ouvrier Gantoise. 2002. 1ste licentie UGent.

[2] Coppejans-Desmedt Hilde. Het Land van Waas in de XIXde eeuw Van “autarkische” regio naar geïntegreerd Belgisch gewest. In Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis, 1977 1-2.

[3] Bruyneel Tineke. Historische situering en analyse van politieke aspecten in het oeuvre van de negentiende-eeuwse Gentse volkszanger Karel Waeri. 2002. Scriptie Licentiaat in de Geschiedenis. Universiteit Gent

[4] ODIS databank intermediare structuren in Vlaanderen 19e-20e eeuw. Havenarbeidersbond 1904-1977. Geraadpleegd 7-12-2014.

[5] LOKSTAT historische databank van lokale statistieken. Census 1900. Landbouwtelling 1895. Universiteit Gent. Geraadpleegd 7-12-2014.

[6] Roels Leen. “In Belgium, women do all the work.” De arbeid van vrouwen in de Luikse mijnen, negentiende-begin twintigste eeuw. In Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis 2008 1-2.

 

 

Inschrijven op deze blog

Blijf op de hoogte van nieuwe berichten, publicaties en lezingen.



2 reacties

  1. Lisa schreef:

    Heel interessant artikel!

  2. Jean Claude ANDERES schreef:

    Bonjour,
    Avez vous des photos anciennes, des CDV, de l’ile de La Réunion ou Ile Maurice à vendre ??
    D’HASTREL, C. AZEMA, BEREBGER, BIDACHE, BRITTER, CHAMBAY, CHAMBAY & LECORGNE, CHRIST, CUDENET & SANGLIER, CUDENET, ESPARON, EYCKERMANS, FATRAS, LACOMBE, LAZARE, LECORGNE, LE CORNEY, LOURMEAU, MAGNAN de BELLEVUE,
    MOCO, MOCO & CHAMBAY, QUICLET, RAMBERT, ROUSSIN, CH. SAUNIER, SAUNIER & BRITTER, SAUNIER & MOCO ….
    Faire offre
    amitié JC

Schrijf hier uw mening of uw opmerkingen: