Vrijwilligers en opgeëisten uit Hamme in de Eerste Wereldoorlog

Opgeëisten voor de Duitse oorlogsmachine. Hamme, 26 oktober 1916: Isidoor De Schepper, Theofiel Eyckerman(x), Leo Smet, Henri Van Lysebetten.

 

Over soldaten uit de Eerste Wereldoorlog hoor je regelmatig spreken en kan je redelijk veel informatie vinden, zeker nu de 100-jarige herdenking voor de deur staat.
Over de vrijwilligers en de opgeëisten hoor je veel minder. Er zijn weinig of geen lijsten van te vinden, wie vertrok, wie stierf, wie kwam terug?

Hopelijk komt daar verandering in met het project “De Namenlijst” van het museum In Flander Fields, een lijst van alle dodelijke slachtoffers die gelinkt zijn aan de Eerste Wereldoorlog in België. Hieronder alvast een begin van een lijst van opgeëisten uit Hamme.

De Duitse oorlogsmachine had werkkrachten nodig, in eerste instantie rekenden ze op werklozen die vrijwillig werden ingezet tegen betaling. Het was een manier om toch hun gezin te kunnen onderhouden. Pas vanaf 1916 werden mensen opgeëist, de ZAB’ers (Zivilarbeiter Bataillon).

De Duitsers rekenden erop dat werklozen konden ingezet worden om de Duitse oorlogsmachine draaiende te houden, maar ook om de bevoorrading te garanderen. Ze werden echter geconfronteerd met enkele juridische en humanitaire regels, opgelegd door de Conventie van Den Haag die ze mee hadden ondertekend. Er werden burgers ingezet om militaire corvee te verrichten. Aanvankelijk kreeg men hiervoor een dagelijkse vergoeding van vijf frank, waarvan twee frank meteen werd uitbetaald en het restant op het einde van de week. Deze bezoldiging werd echter als onvoldoende beschouwd voor de te leveren arbeid en er werd een verdubbeling van het loon gevraagd. Ter vergelijking: de gemiddelde katoenarbeider verdiende vóór het uitbreken van de oorlog iets minder dan een halve frank per uur.
Ondanks de voordelen die werden geboden en de nood waarin werklozen verkeerden, beantwoordden slechts twaalfduizend Belgen deze oproep terwijl er honderdduizenden nodig waren om de oorlogsindustrie draaiende te houden. Enkel zij die in hoogste nood verkeerden en geen andere uitweg meer zagen, gingen in op de Duitse uitnodiging, in de hoop een beter leven te leiden.

Het teleurstellende aantal vrijwillige werklieden noopte de Duitse leiding ertoe werkkrachten op te eisen. Dit zijn dan de ZAB’ers vanaf 1916. Zij deden zwaar werk en werden ingezet voor o.a. (spoor)wegenbouw…
Zij kregen een vergoeding van 0,12 frank per dag + als voedsel een dagrantsoen van 1 zwart Duits brood voor tien man.

Bron: Hericoli op het Forum Eerste Wereldoorlog.

 

Opgeëisten

Wancourt, december 1916.

Wancourt, december 1916.

De foto hierboven getuigt van 18 opgeëisten uit Hamme die op 26 oktober 1916 weggevoerd werden, onder hen mijn overgrootvader Theofiel Eyckerman. Anderen die op die datum zijn weggevoerd zijn Isidoor De Schepper, Leo Smet en Henri Van Lysebetten. Ze staan waarschijnlijk ook op de foto. Wie herkent ze? Er moet een legende bij de foto gezeten hebben, getuige de nummers op de foto, maar die is helaas verloren gegaan.

Ze staan nog goedlachs op de foto, niet wetende welke ontberingen hen te wachten staan. Als je mensen kent die op deze foto staan dan hoor ik het graag!

Theofiel Eyckerman werd ingezet in Wancourt, nabij Arras in Noord-Frankrijk, vlak achter de frontlijn. Zijn volledige verhaal vindt je in het artikel De tragische geschiedenis van Theofiel en Clementine.

Uit oude doodsprentjes kunnen we afleiden dat er verschillende lichtingen opgeëisten waren in Hamme (tussen haakjes hun overlijdensplaatsen, meestal in Noord-Frankrijk. Sommigen keerden doodziek terug en overleden onderweg of, niet veel later, thuis in Hamme). Alle gegevens hieronder komen van doodsprentjes, sommige online zoals op bel-memorial.org of met portretfoto in erfgoedbanklandvandendermonde.be. De namen zijn geordend volgens datum van opeising:

  • 16 oktober 1916
  • 26 oktober 1916
    • Braem Benoit (2de opeising)
    • De Schepper Isidoor 1887-1917 (Pierrepont)
    • Eyckerman Theofiel 1885-1920 (Hamme)
    • Smet Leo 1896-1917 (Hamme)
    • Van Lysebetten Henri 1890-1917 (Noord-Frankrijk)
  • 30 november 1916
    • De Block Aloysius 1879-1917 (Billy)
    • Dierick Alfons 1881-1916 (Pierpont)
    • Quintelier Alfons 1876-1917 (Billy)
    • Quintelier Isidoor 1881-1917 (Frankrijk)
    • Rosiers Edward 1880-1917 (Billy)
  • 3 december 1916
    • Straetman Odilon 1878-1917 (Amermont)
  • 21 december 1916
    • Goossens Albert Karel 1889-1918 (Hamme)
  • 22 december 1916
    • Becquet Prosper 1875-1917 (Pierpont)
    • Coppieters Leon 1876-1917 (Bergen)
    • Leeman Maurits 1884-1918 (St.-Quentin)
    • Malfliet Victor 1895-1917 (Avesnes)
    • Verwilghen Desiré 1882-1917 (Pillon)
  • 3 april 1917
    • Van den Broeck Aloïs 1900-1917 (La Manière)
  • 18 februari 1818
    • Colman Louis 1872-1918 (Pittem)
  • 17 mei 1918
    • Van Cleemput Karel 1900-1918 (Kortrijk)
  • 17 juni 1918
    • Callebaut Henri 1876-1918 (Bousbecque)
    • Fierens Leo Maurits 1895-1918 (Bousbecque)
    • Kinders Charles Louis 1879-1918 (Bousbecque)
  • datum van opeising onbekend, dit zijn overlevenden:
    • Bogaert Arthur 1891-1985 (Hamme)
    • Claus Désiré 1896-1967 (Hamme)
    • Coppens Jozef 1898-1983 (Hamme)
    • De Munter Eduard 1898-1980 (Elversele)
    • Peelman Domien 1896-1987 (Hamme) [afkomstig van Moerzeke]
    • Van Den Bossche Jozef 1885-1947 (Hamme)
    • Van Geeteruyen Carolus Ludovicus 1901-1980 (Hamme). [op zijn doodsprentje staat “Oudstrijder (opgeëiste) 1914-18 en 1940-45”. Hij was dan wel heel jong als opgeëiste.]
    • Verlee Petrus 1876-1955 (Hamme)
    • Vlassenroot Petrus 1885-1979 (Hamme)

Doodsoorzaken zijn mishandeling, dysenterie, doodslag, uitputting, … Wie te ziek was om te werken werd naar huis gestuurd om daar veelal te sterven.

Van degenen die het overleefden is nog minder bekend, soms staat op een doodsprentje vermeld dat ze weggevoerd waren in 14-18.

Ik wil deze lijst graag verder aanvullen. Ken je nog opgeëisten uit Hamme? Laat het hieronder weten in een opmerking.

Rougeries en Marle op kaart:

Loading
Kaart in het midden plaatsen
Verkeer knop
Fietsend
Transit
Google MapsBereken route

 

Literatuur oorlogsslachtoffers

 

 

Inschrijven op deze blog

Blijf op de hoogte van nieuwe berichten, publicaties en lezingen.



3 reacties

  1. De Ridder Jozef schreef:

    Beste,
    Ik beschik over de lijst van wellicht alle opgeëiste personen uit Hamme tijdens WO I.
    Dat is echter teveel om ze allemaal over te typen.
    Neem contact op met De Ridder Jozef, Vlierkouter, 34 te Hamme (0468 12 78 29)
    Bestuurslid van HK Osschaert.
    Als lid van de HK ben ik geïnteresseerd in de verhalen van uw grootvader.

    • René Verhoeven schreef:

      Kunt u een indicatie geven over de omvang (het aantal personen) op die lijst ? Indien getypt is het misschien mogelijk de documenten in te scannen en om te zetten naar een digitaal tekst-formaat. Dat gaat dan wel het nodige nazicht en correcties vragen. Een andere optie is om de lijsten te scannen en gewoon als “foto” te publiceren.

      • De Ridder Jef schreef:

        Mijnheer,
        Ik beschik inderdaad over de volledige lijst van de opgeëiste mensen uit Hamme die tijdens WO I overleden zijn.
        Het gaat om in totaal meer dan 100 namen.
        Ingevolge verlof zit ik momenteel een beetje achter met mijn werk.
        Eerstdaags scan ik U de namen door.
        Vele groeten,
        Jef De Ridder.

Schrijf hier uw mening of uw opmerkingen: